Farz-ı kifâye, İslam hukukunda bir Müslüman topluluğun yerine getirmesi gereken, ancak topluluktan yeterli sayıda kişinin yerine getirmesiyle diğer Müslümanların üzerinden sorumluluğun kalktığı dinî yükümlülüktür.
Başka bir ifadeyle, farz-ı kifâyede önemli olan, görevin toplum içerisinde yerine getirilmesidir.
Farz-ı ayın ile farz-ı kifâye arasındaki temel fark, yükümlülüğün yerine getirilmesinde bireysel veya toplumsal sorumluluğun esas alınmasıdır.
Kısacası: Farz-ı ayın bireyin, farz-ı kifâye ise toplumun ortak sorumluluğudur. Ancak farz-ı kifâyenin toplumsal nitelikte olması, hiç kimsenin onu yerine getirmediği durumda bireylerin sorumluluktan kurtulacağı anlamına gelmez.
Başka bir ifadeyle, farz-ı kifâyede önemli olan, görevin toplum içerisinde yerine getirilmesidir.
Farz-ı Kifâyenin Özellikleri
- Toplumsal bir sorumluluktur: Yükümlülük, Müslüman toplumun bütününe yöneliktir.
- Bir kısmının yerine getirmesi yeterlidir: Görev yeterli şekilde yerine getirildiğinde diğerlerinden sorumluluk düşer.
- Hiç kimse yerine getirmezse: Görevi yapabilecek durumda olanların tamamı sorumlu ve günahkâr olur.
- Bazı durumlarda farz-ı ayına dönüşebilir: Görevi yerine getirebilecek tek kişi varsa sorumluluk doğrudan o kişiye ait olur.
Farz-ı Kifâyeye Örnekler
- Cenaze namazı kılmak: Müslüman bir kişinin cenaze namazını bir grup Müslümanın kılmasıyla diğerlerinden sorumluluk kalkar.
- Cenazenin yıkanması ve defnedilmesi: Bu işlemlerin yeterli kişiler tarafından gerçekleştirilmesi toplumun sorumluluğunu yerine getirir.
- İlim öğrenmek: Toplumun ihtiyaç duyduğu bazı dinî ve mesleki ilimlerde yeterli sayıda kişinin yetişmesi farz-ı kifâye kapsamında değerlendirilir.
- İyiliği emretmek ve kötülükten sakındırmak: Bu görev, şartlarına ve uygulanma biçimine göre farz-ı kifâye niteliğinde olabilir.
Farz-ı Ayın ile Farz-ı Kifâye Arasındaki Fark
| Farz-ı Ayın | Farz-ı Kifâye |
|---|---|
| Her Müslümanın bizzat yerine getirmesi gerekir. | Yeterli sayıda Müslümanın yerine getirmesi yeterlidir. |
| Başkasının yapması kişinin sorumluluğunu kaldırmaz. | Başkalarının yeterli şekilde yapması sorumluluğu kaldırır. |
| Beş vakit namaz, Ramazan orucu gibi ibadetler örnektir. | Cenaze namazı, cenazenin yıkanması ve defnedilmesi örnektir. |
Fıkıh Açısından Değerlendirme
Fıkıh usulünde farz-ı kifâye, yükümlülüğün belirli bir kişinin fiilinden ziyade, yapılması istenen işin gerçekleşmesine yönelik olduğu farz türüdür.Farz-ı ayın ile farz-ı kifâye arasındaki temel fark, yükümlülüğün yerine getirilmesinde bireysel veya toplumsal sorumluluğun esas alınmasıdır.
Kısacası: Farz-ı ayın bireyin, farz-ı kifâye ise toplumun ortak sorumluluğudur. Ancak farz-ı kifâyenin toplumsal nitelikte olması, hiç kimsenin onu yerine getirmediği durumda bireylerin sorumluluktan kurtulacağı anlamına gelmez.